|
insülin kullanımı , inüsilün insilin
İnsülin 75 yıldır diyabet tedavisinde kullanılmaktadır. İnsülin tedavi
yöntemlerinde eşitli gelişmeler yanmıştır. İnsülinin kimyası,
farmakolojisi ve etki mekanizmaları aydınlatılmış, ileri derecede saf
insan insülin preparatları kullanıma sunulmuştur. Monomerik insülin
analogları yakın zamanda geliştirilmiş ve klinik araştırma amaçlı
kullanıma sunulmuştur. Nazal yoldan absorbe edilen insülinler üzerinde
çalışmalar sürmektedir. Diabet tedavisinde kendi kendine kan şekeri izlemi
rutin uygulama haline gelmiş, glikoz ile hemoglabin ölçümleri yaygın
kullanılır hale gelmiştir. Diabetik hasta izleniminde kan şekeri
kontrolünün ne kadar iyi yapılırsa kronik mikrovasküler komplakasyonların
o kadar yavaş geliştiği günümüzde kesin olarak gösterilmiştir. Bu amaçla
insülin tedavisinde yoğun insülin rejimleri daha yaygın taraflar
bulmaktadır. Bu amaçla multiple enjeksiyonlara uygun dispolin pompaları
geliştirilmiştir. İmplate edilebilen insülin sistemleri üzerine çalışmalar
sürmektedir.
Tip 2 diabetik hastaların hepsi ve Tip 2 hastaların üçte biri insülin
tedavisi altındadır. İnsülin tedavisi almayan hastaların bir kısmının
diabet kontrolünün subobtimal seviyelerde olduğu ve insülin tedavisine
geçilmesi gerektiği bilinmektedir. Genellikle insülin tedavisi hasta
tarafından hatta hekim tarafından tedavinin son döneminde başvurulacak bir
tedavi yöntemi olarak görülmekte ve geç safhalarda başlanmaktadır.
Fizlolojik olarak insülin sekresyonu kan glukoz seviyesine bağlı olarak
portal dolaşıma olmaktadır. Diabetes mellitusta bu fizyolojik kontrol
bozulduğunda subkütan yolla periferden insülin vererek aynı etkiyi
sağlamak oldukça güçtür. Fizyolojik yerine koyma tedavisi o an için
ulaşılamaz olda da olanaklar ile bu hedefe ulaşabilmek için daha fazla
dikkat ve özen gösterilmelidir. Kan glukoz seviyesi aktivite diyet ve
daha pek çok faktör ile değişebildiğine göre insülin dozajını
ayarlayabilmek için kan şekeri ölçümleri günlük glisemi değişimlerine
uyacak şekilde ve sürekli yapılmalıdır.
İnsülin hangi kaynaklardan elde
edilmektedir
Sığır (Beef İnsülin) Sığırların pankreaslarından ekstraksiyon yöntemi ile
elde edilir. 3 amino asidi insan insülin inden faklıdır.
Domuz (Pork İnsülin) Domuzların pankreaslarından ekstraksiyon yöntemi ile
sağlanır. İnsan ünsülininden bir amino asidi farklıdır.
Bakteriler/Malar(Biosentetik) Bakteri ve maya (mantar)'ların DNA yapıları
değiştirilerek (rekombinasyon) insan insülini üretilir. (Rekombinant DNA
teknolojisi).
Değişik kaynaklardan elde edilen
insülinler arasında ne fark vardır
Hayvanlardan elde edilen domuz ve diğer insülinler farklı amino asit
içerdikleri için vücutta insüline karşı antikor oluştururlar. İnsan
insülini (Rekombinant DNA tekniği ile elde edilen insülinler) hayvan
insülinine göre daha az antikor oluştutur ve etki düzeyi daha yüksektir.
Hayvan insülinlerinde lipoatrofi ve lipohipertrofi görülme sıklığı insan
insülinlerinden daha fazladır.
İnsülinler etkilerine
göre nasıl sınıflandırılırlar
Kısa Etkili (Regüler) İnsülinler : Berrak görünümlüdür. Bütün insulinler
kristal yapıda oldukları halde kısa etkili (regüler) insulinler yanlış
olarak kristalize insülin olarak isimlendirilmişlerdir. Gerektiğinde cilt
altı (subkutan), kas içi (intramusluler), damar içi (intravenöz)
uygulanabilen tek insülin grubudur. ( Orta ve uzun etkili insülinler
sadece cilt altı uygulanabilirler.)
Orta Etkili (NPH/Lanset) İnsulinler : Bulanık görünümlü insulinlerdir.
Suda erimezler sadece cilt altı olarak kullanılırlar. İnsülinin içine
eklenen maddelerle kana geçmeleri yavaşlatılmıştır. NPH (Nötral Protamin
Hagedorn) izo elektrik noktada (pH=5,4) pH'sı olduğu için nötral ismi
verilmiştir. İnsulin protamin molekülüne bağlanmış olarak bulunur.
Hagedorn, bu tip insulini bulan bilim adamının adıdır. Etkisi cilt altı
enjeksiyondan 60-90 dakika sonra başlar, maksimuma ulaşması 6-8 saattir.
toplam etki süresi 13-20 saattir.
NPH insülin yapıldıktan sonra hastalar 45-60 dakika sonra yemeklerini
yemeğe başlamalıdırlar. Daha geç yemek yenmesi hipoglisemiye, daha erken
yenmesi yemek sonrası ve yemekten 3 saat kadar sonra hipoglisemiye neden
olabilir.
Lente İnsülinler : İnsülin çinko molekülüne bağlanmıştır. Türkiye ilaç
piyasasında bulunmamaktadır.
Uzun Etkili (Ultralente) İnsülinler : Türkiye İlaç Piyasasında
bulunmamaktadır. Etkileri geç başlar, 2-4 saat, maksimum etki düzeyine
8-10 saatte ulaşır ve etkisi 36 saat kadar sürebilir.
Karışım İnsulin Ne Demektir
İnsülinler Nasıl Karıştırılır : Bazı hastalarda regüler veya NPH
insulinler tek başlarına kullanılarak kan şekerleri kontrol altına
alınamamaktadır. Belli miktarda regüler insulin ile NPH insülin
karıştırılarak uygulama yapılmaktadır. İnsülin üreten firmalar hastaların
bu tür karışım kullanımlarını kolaylaştırmak için belli oranlarda regüler
insülin ile NPH insülini (10/90,20/80,30/70,40/60,50/50) aynı flakonda
karışım olarak kullanıma hazır şekilde üretmektedir.
İnsülinler karıştırılırken enjektöre önce kısa etkili insülin daha sonra
orta veya uzun etkili insülin çekilmelidir. Böylece kısa etkili insülin
şişesinin orta etkili insülin ile kontamine olması ve kısa etkili
özelliğini kaybetmesi önlenmiş olur. Kısa etkili insülin ile orta etkili
insülin gerek enjektörde gerekse aynı şişede karıştırılabilir. Bununla
birlikte Lente insülinin enjeksiyondan hemen önce, kısa etkili insülin ile
karıştırılması gereklidir. Kısa etkili insülin hiç bir zaman Lente insülin
ile aynı şişede saklanamaz. Aksi taktirde kısa etkili insülin orta etkili
hale dönüşür.NPH ve Lente İnsülin aynı enjektörde veya şişede
karıştırılmamalıdır.
İnsülin Enjeksiyonu Hangi Yolla Yapılır
Acil durumlarda insülin enjeksiyonu cilt altı (subkutan) yolla yapılır.
Kısa etkili insulinler damar yoluyla, kas içi ve cilt altı yolla verilir.
Bunların dışında günümüzde ağızdan (oral), burun yoluyla (nazal), solunum
yoluyla (inhalasyonla) ve transdermal yolla insulin uygulamıs için
çalışmalar yapılmaktadır.
İnsülin Enjeksiyonu Nasıl Yapılır
Enjeksiyonlar derin subkutan dokuya yapılmalıdır. Bunun için deri altı
dokusu genişçe kavlanır ve iğne 45 derece açı ile batırılır. Deri altı
dokusu iğne uzunluğundan kalınsa enjeksiyon 90 derece açı ile yapılabilir.
İnsülin çok hızlı emileceği ve ağrılı olacağı için kas içine enjeksiyondan
sakınılmalıdır. Standart insülin enjektörleri 12,7 mm'lik iğneye sahiptir.
Günümüzde kısa (8mm) iğneler de mevcuttur. Kısa iğneler ile enjeksiyon
yapılıyorsa edolesan çocuklarda her bölgeye 90 derece açı ile enjeksiyon
yapılabilir. Bununla birlikte daha küçük çocuklara ve zayıf kişilere 45
dere açı ile enjeksiyon yapılmalıdır. İnsülin kalemleri 8mm'lik iğneler
içermektedir.
İnsülin Preparatları Nasıl Saklanmalıdır
İnsülin aşırı sıcak yoksa oda ısısında bir kaç hafta stabil kalabilir.
Kullanılmayan insülinler buzdolabında (2-8 derecede) saklanmalı fakat asla
dondurulmamalıdır. İnsülin, şişe açıldıktan sonra veya yüksek ısıya maruz
kalınca etkisini kaybedebilir. İnsülin şişeleri açıldıktan sonra
buzdolabında üç ay oda ısısında bir ay saklanabilir. Kalem İnsülinler (Penfill)
kalemin içinde olarak buzdolabında üç ay, oda ısısında üç hafta
saklanabilir. Bütün bunların yanında şişe üzerinde yazan son kullanma
tarihine dikkat edilmelidir. İnsülin direkt güneş ışığında bırakılmamalı,
flakon çok sert ve hızlı sallanmamalıdır. Yolculukta, küçük bir el çantası
içerisinde kendi muhafaza kutusunda taşınabilir. Park edilmiş araba
içerisinde bırakılmamalıdır. ( Bu durumda arabanın iç ısısı 30 derecenin
çok üzerine çıkabilmektedir). İnsülin asla bagaja verilmemelidir.
Keywords: insulin kullanımı, insülin tedavisi, insülin iğnesi, nasıl
kullanılır, vurulur, insülin dozu, dozları, |
